Η ανάπτυξη της κοινωνικής φροντίδας ψυχικής υγείας και των κοινοτικών υπηρεσιών. Η Ελλάδα ως μελέτη περίπτωσης

Σε όλη την ιστορία των ψυχικών ασθενειών και της θεραπείας τους στην Ευρώπη, έχει επιτευχθεί αξιοσημείωτη πρόοδος, ειδικά τα τελευταία 100 χρόνια με την εξέλιξη των ιατρικών υπηρεσιών, της διάγνωσης, των κοινωνικών πολιτικών και των κοινωνικών στάσεων. Η διαδικασία αποϊδρυματοποίησης της φροντίδας ψυχικής υγείας προχώρησε παράλληλα με την αναγνώριση των κοινωνικών και σχεσιακών πτυχών των ψυχικών ασθενειών. Η εξέταση του περιβάλλοντος ως σημαντικού παράγοντα για την ψυχική ευεξία κάποιου ήρθε να αντικαταστήσει την προηγούμενη άποψη ότι τα ψυχικά προβλήματα αφορούν αποκλειστικά το άτομο και τα βιολογικά του χαρακτηριστικά. Τα τελευταία 60 χρόνια, η κοινωνική κατάσταση, οι οικονομικοί και άλλοι παράγοντες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως σημαντικοί παράγοντες στη θεραπεία. Όταν τέτοιες συνθήκες είναι δυσμενείς, τείνουν να επιδεινώνουν την υπάρχουσα κατάσταση, όπως έχει αποδειχθεί παγκοσμίως στην πλειονότητα των ιδρυμάτων ψυχικής υγείας πριν από τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, όπως θα αποδειχθεί σε αυτό το άρθρο. Από την αποξένωση, την απομόνωση και τον στιγματισμό των ψυχικά ασθενών, μια σειρά από πρωτοβουλίες και ψυχιατρικές μεταρρυθμίσεις διευκόλυναν τη διαδικασία αποϊδρυματοποίησης και αποκατάστασης και βοήθησαν την κοινωνία να απομακρυνθεί από τον στιγματισμό και να ενταχθεί στην κοινωνική και οικογενειακή ζωή των ατόμων με ψυχικά προβλήματα και μαθησιακές δυσκολίες. Ωστόσο, η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και πολλά απομένουν να γίνουν. Το άρθρο ξεκινά με μια σύντομη ιστορία της ανάπτυξης των ψυχιατρικών πρακτικών στην Ευρώπη από τον 17ο έως τον 20ό αιώνα. Στη συνέχεια, εξετάζει τη σύγχρονη Ελλάδα ως μελέτη περίπτωσης, όπου η σημαντική ψυχιατρική μεταρρύθμιση ήρθε μάλλον αργά σε σύγκριση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη, ιδιαίτερα μεταξύ δεκαετίας 1970-1990. Θα εξεταστούν τρεις ψυχιατρικές μεταρρυθμίσεις (Λέρος Ι και ΙΙ, και η μεταρρύθμιση Ψυχαργώς), καθώς και οι επακόλουθες προσπάθειες συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδας και των υπηρεσιών της ΕΕ. Η πρόοδος, όπως αποδεικνύεται, ήταν αργή και παρεμποδίστηκε από πολλά εμπόδια. Παρ' όλα αυτά, τα αποτελέσματα είναι σημαντικά και συνεχώς εξελίσσονται.